Het haarsnijden en knippen
vijftig jaar geleden

Als ik aan het woord geschiedenis denk zie ik altijd nog beelden uit mijn lagere schooltijd voor mij.Vooral meester Kuis was letterlijk en figuurlijk een meester in het uitleggen van de geschiedenis.Hij trok een schuine streep, van linksboven naar rechtsonder over het schoolbord.Bovenaan schreef hij het jaar 0. Geboorte van Christus. Dan werd een jaar ingevuld voor een zekere Clovis. Via iets wat bij Lobith ons land binnen  getrokken was, Karel de Grote, de Spanjaarden en Den Briel, belande hij dan op een zeker moment bij de eerste wereldoorlog.Allemaal wapenfeiten uit het verleden.
De geschiedenis van de gewone man, daar werd geen les in gegevenJammer eigenlijk, want ook de gewone man had en heeft zijn geschiedenis.Uit de late middeleeuwen is wel bekend het pijnloos kiezen en tanden trekken op de markt.Met luide stem verkondigde de kiezentrekker hoe pijnloos hij de arme kiespijnlijders van hun kwelgeest kon verlossen..Als de al door vreselijke pijnen gekwelde man had plaats genomen en de tandarts de zere kies met zijn tang in de wurggreep had, ontlokte zijn compaan harde schrille tonen aan een trompet in een poging het gegil van de patient te overstemmen.Maar hoe het haarsnijden precies in zijn werk ging, daar is weinig over bekend.Hoe het haarknippen (plukken) in de oorlogsjaren en vlak daarna in zijn werk ging hebben velen met mij aan den lijve ondervonden.Er waren veel mensen die dat knippen zelf deden. Vooral als er nogal wat kleine kinderen thuis waren scheelde dat toch weer mooi in de uitgaven van zo’n gezin.Had men zelf geen knipmachine dan woonde er altijd wel iemand aan dezelfde streek die vaak voor een paar centen het haar wel even wou knippen.Wij hadden thuis ook zo’n knipapparaat. Een soort heggeschaar in het klein.Om de paar weken werd er zaterdagsmorgens geknipt.Het viel altijd samen met de wasbeurt van de hond. Uit voorzorg werd hij, om huiduitslag of andere enge ziektes te voorkomen, gewassen in creoline. Wie weet wat creoline is weet waar ik het over heb. Na zo’n wasbeurt zag je hem de eerste uren dan ook niet meer terug.Het zelf thuisknippen kende ook maar 1 model. Helemaal kaal, met op het voorhoofd nog een klein plukje haar, een pony.Voor het knippen begon zat men al verstard en verstijfd van schrik op een stoel. Zo gauw het handknipmachien in de nek werd aangezet, werd er nog gezegd, - Als het trekt, direkt zeggen.- Gelijk daarop klonk al een vreselijke schreeuw als het apparaat bij het slachtoffer muurvast in het haar zat. Geheel overbodig werd dan nog gevraagd, - Of trekt hij- Steevast kwam dan de oliespuit er aan te pas. Het apparaat werd aan alle kanten gesmeerd, wat natuurlijk geen enkele zin had omdat het machien tot op de draad versleten was.Maar al knippend en plukkend werd je van je haardos ontdaan.Op een zeker moment wisten we precies wanneer de dag van knippen weer was aangebroken. De hond was dan al voor dag en dauw met onbekende bestemming vertrokken.Een aantal jaren later mocht je naar de buurtkapper. Deze had in ieder geval een scherp handmachien, en hij kon heel goed een ander model knippen.Je hield in ieder geval meer haar over.Ik zie ons nog zitten, samen met de buurjongens bij Geert Suelmann, Rooie Geert, zoals hij in de volksmond heette. Deze woonde aan de postweg, in het verlengde van de berkenrode. Zittend op de grond wachten wij onze beurt af.Maar de echte kapper woonde natuurlijk midden in het dorp. Als je weer wat ouder was, ging je naar Lucas Ronde, Loeks Ronde, naast cafe Boerland. Als kind mocht ik weleens met een grotere broer mee als die zich liet knippen en scheren.De kapper - scheerbaas kwam oorspronkelijk uit de omgeving van Veendam. Hij kon altijd zeer smakelijk vertellen over zijn hobbie, het motorrijden.Terwijl het warmwater keteltje, voor het scheerwater, zachtjes op de kachel in de hoek stond te zingen, vertelde hij over de enorme snelheden waarmee hij de hele kanaalstreek met zijn motor onveilig had gemaakt. Hoe meer toeren zijn motor maakte des te krachtiger ging het inzepen. Als hij bijna in Zuidbroek aangekomen was werd het echt tijd om oren en neus scheerzeep vrij te maken.De meeste indruk maakte op mij altijd het aanzetten van het scheermes. Met snelle halen streek hij het mes over een leren riem die aan de scheerstoel hing. Met zekere hand werd dan het vlijmscherpe mes aangezet bij het rechteroor. Terwijl hij ondertussen alles zag wat bij Boerland over de brug ging en ook nog oog had voor het scheren, vertelde hij onverstoorbaar door over zijn geliefde Knoalstreek.Alleen de binnenkomst van pastoor Hassink zorgde voor een andere sfeer. Ik heb hem persoonlijk, toen in die tijd, niet op zijn beurt zien wachten. Het was nog net niet zo dat degene die in de stoel zat er direkt uit moest, maar er werd wel even doorgewerkt zodat de pastoor zo snel mogelijk kon plaats nemen.Terwijl er zo’n man of zes zaten te wachten werd de eerwaarde van zijn stoppels ontdaan.Vol verbazing kon ik ook kijken naar het grote blok aluin dat in de loop van een aantal scheerbeurten steeds roder werd. Maar het bloedstelpend vermogen van aluin was alom bekend.Als de pastoor goed glad geschoren was werd hij nog bespoten met een soort parfum. De stilte die er sinds de binnenkomst van de pastoor al heerste werd nog intenser op het moment dat de kapper in een rubberen bal kneep met aan het andere eind een soort kruising tussen een kraantjespot en bloemengieter, waaruit een enorme walm kwam.Als de mist rondom de pastoor was opgetrokken stond hij op, keek in de rondte, alsof hij wou zeggen, wie is er aan de beurt en verliet de zaak.De kapper vervolgde zijn verhaal over zijn motor en reed nog enkele keren het trajekt Veendam  Zuidbroek. Hoewel de meeste mensen, behalve de pastoor dan, over voldoende tijd beschikten zodat ze zich niet zo druk hoefden te maken om bij de kapper te komen, kon het toch ook weleens anders lopen.Het speelde zich af in een naburig dorp. Een mooie zonnige dag. Kom denkt de heer F. ik ga eens even naar de kapper, ik heb nu even de tijd.Op hetzelfde moment denkt de heer R., ik heb nog even wat tijd over om mij te laten knippen en scheren bij kapper van V.F. springt op zijn fiets en rijdt richting kapper van V.Evenzo R. die van de andere kant komt.Ze krijgen elkaar op hetzelfde moment in het oog. Allebei denken ze, het zal toch niet waar zijn dat hij mij voor is. Ze zetten allebei de spurt erin.Kapper van V. die vanwege het mooie weer de deur van de zaak heeft open staan en juist op dat moment een klant aan het scheren is, krijgt een doodschrik als plotseling de kachel onder donderend geraas en met een harde knal tegen de achterwand vliegt.Op de grond liggen, naast hun fietsen en onder de kachelpijpen de heren F. en R.Wie het eerst geknipt en geschoren is verteld de historie niet!

   Willem Arling