De rustplaats van onze voorouders

Het oude bovenveenkerkhof

Bargercompascuum heeft eigenlijk weinig gebouwen of monumenten van enige betekenis.

Het enige wat nog herinnert aan de periode dat de eerste bewoners hier een bestaan probeerden op te bouwen zijn de schuurkerk en het oude bovenveen kerkhof, tegenwoordig allebei gelegen in het Veen

park.Het is de historie van dit kerkhof waar we deze keer even bij stil willen staan. De in het Duitse Lindloh geboren amateur historicus Hermann Groniger heeft een aantal boeken geschreven over de geschiedenis en het dagelijkse leven in de grensstreek tussen 1880 en 1910. In een van zijn boeken beschrijft hij de begrafenis van een jonge man uit de grensstreek op het bovenveen kerkhof van Bargercompascuum. Hij beschrijft hoe de kist op het voorstuk van een boerenwagen werd gebonden en een tiental mensen de wagendoor de modder trokken. Dit moest wel met mankracht gebeuren omdat een paard onherroepelijk weg zou zakken in de drassige veenbodem. Af en toe rustend, zich het zweet van het voorhoofd vegend, zwoegde men door het schijnbaar door God verlaten en vergeten veengebied. Na enkele uren bereikte men de begraafplaats in het Compas waar de jongeman ter aarde werd besteld. In de periode 1876 tot 1942 werden de overledenen hier begraven. De vitrine bij de ingang bevat de namen van naar schatting zo’n duizend mensen die hier ooit hun laatste rustplaats vonden.In de krant van 20 Juli 1891 vonden we het volgende bericht:

Heden had hier een treurige plechtigheid plaats. De man in de bloeitijd van des levens, die Vrijjdag 17 dezes door de bliksem dodelijk is getroffen, werd grafwaarts gedragen, nadat ene treffende lijkdienst in de kerk had plaats gehad.

Een grote schare bloedverwanten en vrienden volgden het lijk naar zijn laatste rustplaats, en brachten op deze wijze hulde aan hem, die hier algemeen bemind was. Hij laat een bedroefde weduwe met een kind na, nog te jong om het te beseffen.

Na bestudering van de namen van de mensen die in het verleden op het oude kerkhof zijn begraven blijkt dat het hier om Johan Heinrich Schulte gaat, oud 32 jaar.

In 1942 werd begonnen met de aanleg van een nieuw kerkhof ter vervanging van het oude bovenveen kerkhof.Jaren later werd met voortvarendheid begonnen met het afgraven van het oudste gedeelte van deze dodenakker.Soms blijkt de landhonger echter groter te zijn dan de eerbied voor de voorvaderen.De een na de andere kruiwagen, vol geladen met veen van het kerkhof, werd door de mensen van de werkverschaffing in het kanaal van de Torenstraat gekieperd. Het gedeelte naast het nieuwe kerkhof werd hiermee gedempt. Met vriendjes waren we ’s avonds vaak aan het voetballen op het reeds afgegraven stuk.Op een zeker moment viel ons op , dat het niet allemaal kienhout was wat we tijdens het voetballen voor de voeten kregen.Wat onderweg naar het kanaal allemaal van de volgeladen kruiwagens viel bleken op een zeker moment menselijke resten te zijn.De honger naar nieuw land was groot en men had zich verkeken op het conserveringsvermogen van het veen.Toen op last van de toenmalige pastoor Hassink de werkzaamheden waren gestaakt, was aan de westkant in de afgegraven wal nog een kist te zien waarvan de zijkant half los hing en men door de opening nog iemand kon zien liggen.In 1943 werd het nieuwe kerkhof in gebruik genomen en werden er nog een aantal kisten overgebracht van het oude naar het nieuwe kerkhof.

Een eenvoudig houten kruis siert het graf van mijn overgrootvader Gerard Heinrich Arling Geboren te Onstwedde. Verhuisde later naar Bargercompascuum, waar hij de stamvader werd van iedereen met de naam de naam Arling in ons dorp. Hij overleed op 30-07-1917

Dwalend over het stuk wat er nog over is, valt op hoe netjes en verzorgt alles er bij ligt.Het is een eerbetoon aan de mensen die hier nog liggen, of hier ooit gelegen hebben.Sommige door bloeiende heide omzoomde graven vertellen hun eigen verhaal.Weinig van de vele bezoekers, die via het Veenpark, bij bepaalde graven stilstaan, zullen weten wat voor drama’s zich hier ooit hebben afgespeeld.Een van de opschriften vermeld het volgende:

Albert Louwes geboren 2-9-1892 overleden 5-6-1935
Rika Louwes geboren 18-1-1921 overleden 5-6-1935
Lies Louwes geboren 5-12-1924 overleden 5-6-1935

In een poging om zijn beide te water geraakte kinderen te redden verdronk ook de heer Louwes.

Op de plek waar eens het grote Boertangermoeras was,
waar het altijd spookte en de dwaallichten dansten,
hebben velen ongewild een laatste rustplaats gevonden
Laten we gedenken in het heden, de werkers uit het verleden

Willem Arling